Onderhoud / Verbetertraject Oranjeorgel

Het is alweer even geleden, maar u zult het ongetwijfeld nog weten: afgelopen zomer zijn er verbeteringen aangebracht aan ons monumentale instrument. Na een behoorlijke periode (meer dan 10 jaar) van intensieve bespeling van ons orgel was er een wensenlijst ontstaan die de kosten/baten analyse kon doorstaan. Ook de concerterende organisten uit de zomerserie hebben zich diverse malen gevraagd en ongevraagd, na afloop van hun orgelconcert, gemeld met verschillende voorstellen die zowel het klankbeeld als de bespeelbaarheid van het orgel zouden veraangenamen en verbeteren. Daarom hebben we in de winter van 2018, na gedegen advies van onze orgelbouwer Ide Boogaard, die ons orgel ook heeft gerestaureerd in 2005, verschillende verbetervoorstellen ontwikkeld. Na overleg met het college van Kerkrentmeesters, Ide Boogaard en een afvaardiging van de organisten heeft het college van kerkrentmeester de plannen goedgekeurd. Hierna is de opdracht verstrekt aan Ide Boogaard.

Wat is er aangepast? Allereerst is de positie van het pedaal ten opzichte van het klavier beter uitgelijnd, wat betekende dat het pedaalklavier een aantal centimeters is opgeschoven naar rechts. Dat komt de speelhouding van de organist zeer ten goede kunnen wij u melden!

Verder waren de tremulant(en) (die de orgeltoon bewegen ter verfraaiïng) verscholen onder 1 registertrekker die in 2 gedeelten moest worden uitgetrokken. Dat was geen handige zet bleek later. De laatste jaren begon die trekker (er zat een veer op) regelmatig voor zichzelf zogezegd, dat is niet handig tijdens het spelen! Elke tremulant heeft nu een eigen registertrekker, wat een stuk fijner werkt.

Er is één register (een groep van 4 fluiten per toets, die als geheel klinken) “de Scherp 4 sterk” verwijderd. Dit register had een overheersende klank die eigenlijk alleen bruikbaar is als het orgel vol bespeeld wordt, zodat het orgel meer kracht en helderheid krijgt. Dit register is/was een schreeuwlelijk van formaat, of zoals 1 van de organisten het regelmatig omschreef: als je die gebruikt springen je veters spontaan uit je schoenen!

En …. zoals u weet, is ons orgel voor onze kerk al luid genoeg.

We hadden met elkaar een al lang gekoesterde wens om op het bovenwerk meer variatie te kunnen bieden in het ‘uitkomend begeleiden’ tijdens de samenzang. Daar is nu in voorzien: op die ene plek zijn 2 registers gemonteerd met elk 2 pijpen per toon, op een zogenaamde ‘dubbele sleep’. Een knappe prestatie van Orgelmakerij Boogaard! In plaats van de Scherp 4 sterk staan nu de Quint 3’ en de Tertiaan 1 3/5. Samen met de Holpijp 8’ en de Roerfluit 4’ vormen zij een ‘Sesquialter’ en met de Woudfluit 2’ erbij klinkt er een ‘Cornet’. Kortom: deze wisseling zorgt voor een prachtige verbreiding van de mogelijkheden in de begeleiding van de samenzang en voor de concerterende gast-organisten.

Belangrijk is ook om te melden dat alle ingrepen op geen enkele wijze het historische karakter of de techniek van ons instrument hebben veranderd of aangetast. Daar zijn we Orgelmakerij Boogaard bijzonder dankbaar voor.
Wij begrijpen dat u misschien niet alle wetenswaardigheden in dit berichtje direct kunt plaatsen. Daarom willen we graag op een zaterdagmorgen in mei 2020 ons orgel openstellen. Wij zullen dan voor eenieder die daar belangstelling voor heeft een inkijkje geven in de techniek van ons orgel, de veranderingen laten zien en u laten proeven van de verschillende klankmogelijkheden die ons instrument nu bezit. Houdt de kerkbode in de gaten: de datum volgt.

Hartelijke groet, namens uw organistenteam: Ben, Bea, Barend en Jaap

Van de speeltafel……een kijkje achter de schermen van de organist

Er is ons door het college van kerkrentmeesters gevraagd om een stukje te schrijven over onze vrijwilligerstaak in de gemeente. Dat willen wij best doen…
Elke kerkdienst in onze dorpskerk wordt deels of geheel muzikaal begeleid vanaf ons prachtige orgel. Het is belangrijk dat wij als organisten min of meer constante kwaliteit leveren tijdens kerkdiensten, zodat we een betrouwbare partner zijn voor predikant en gemeenteleden.

Daarvoor studeren wij in de week en vaak op zaterdag als we de dienst voorbereiden. Hoe wordt de tekst bedoeld? Waarom heeft de dominee juist deze psalmen uitgezocht om te zingen? „Het is je taak om zo te spelen dat het past bij de tekst. Je bent als kerkorganist bezig met het vertolken van de tekst, maar niet van het muziekstuk.” Dit gaat echt niet altijd even makkelijk want ondanks de ervaring die wij hebben, krijgen we soms best moeilijke melodieën voor onze kiezen. Als wij ze dan kunnen spelen moeten we de gemeente nog meekrijgen. Daarom is het de meest lastige uitdaging voor een kerkorganist om de balans te vinden tussen het helpen van de zingende gemeente bij een moeilijk lied, bij het vinden van de juiste tonen enerzijds en het kunnen meevoelen van de tekst anderzijds. Daar hebben we dan ook extra aandacht voor.

Omdat we ons realiseren dat u zich bij het zingen van een minder bekende melodie minder zeker voelt is het belangrijk dat wij als organisten juist bij lastige melodieën directief zijn. Dat wil zeggen: ritme en structuur geven door een goed bewegend tempo te kiezen en de klanksterkte wat naar boven af te ronden. Wij kunnen hierin faciliteren door bijvoorbeeld uitkomende stemmen te gebruiken, door de harmonisatie extra steun en richting te geven, en op passende momenten unisono te spelen. Met de muziekterm unisono (uit het Italiaans: één geluid) wordt aangeduid dat verschillende muzikale stemmen (instrumenten) dezelfde toon produceren.

Soms trekken we ook alle registers open: Neem Psalm 89:7, „Hoe zalig is het volk.” Of Psalm 118:1, „Laat ieder ’s Heeren goedheid loven.” Dat zijn lofpsalmen. Dan moet het orgel gaan jubelen, dan moet het eruit. Maar bij bijvoorbeeld Gezang 392, „Blijf mij nabij…” een gebed, dat moet teer en voorzichtig overkomen. Dat geldt ook voor het moment voor de dienst bijvoorbeeld tijdens het consistoriegebed. Je hoort de gemeente soms mee neuriën, dan zijn we allemaal in gebed. Daar let je dan op met het registreren, de toonhoogte en de snelheid van het spelen.

De beleving van melodie en tekst zijn volgens ons van cruciaal belang voor het ervaren van de innerlijke verdieping in de dienst. Wij als organisten kunnen de gemeente hierin dus faciliteren door goed op de tekst te registreren en spelen, en dus ook lastige melodieën muzikaal en aanstekelijk te begeleiden.

Daarnaast; smaken verschillen. Elke organist heeft een eigen stijl, zoals elke schilder z’n eigen kleurenpalet. Daarmee voor de dag komen is een kwetsbare bezigheid. Het gevoel van de organist en zijn of haar beleving komt vaak terug in de muziek. Soms weten we ook van gemeenteleden dat zij een bijzondere herinnering hebben bij een bepaald lied, dan spelen we dat ook met liefde. Eén van de mooiste complimenten die we eens mochten ontvangen: “Het orgel preekt vaak verder als de predikant de preek beëindigt.” Daar zijn we dankbaar voor. Gebed, preek en zang vormen samen de Eredienst. Het is een dankbare taak in de gemeente. Ik sluit graag af met de tekst van Psalm 150 uit de oude berijming wat zo passend weergeeft hoe we God kunnen en mogen loven met onze talenten en met ons prachtige instrument:

Looft God, met bazuingeklank;
Geeft Hem eer, bewijst Hem dank;
Looft Hem, met de harp en luit;
Looft Hem, met de trom en fluit;
Looft Hem, op uw blijde snaren;
Laat zich ’t orgel overal
Bij het juichend vreugdgeschal,
Tot des HEEREN glorie, paren.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s